Skąd wiemy, że ISTDP jest skuteczną metodą psychoterapii?

Jedną z cech, które od początku wyróżniały ISTDP, było przekonanie, że psychoterapia powinna rozwijać się nie tylko dzięki doświadczeniu klinicznemu, ale również dzięki systematycznej obserwacji i weryfikowaniu własnych założeń.

Habib Davanloo przez wiele lat nagrywał prowadzone przez siebie sesje terapeutyczne i poddawał je szczegółowej analizie. Nie interesowało go wyłącznie to, czy pacjent poczuł się lepiej. Próbował zrozumieć, co wydarzyło się podczas terapii, że trwała zmiana w ogóle stała się możliwa. Z tych obserwacji stopniowo wyłonił się model pracy, który dziś znamy jako Intensywną Krótkoterminową Psychoterapię Dynamiczną.

Od tamtej pory skuteczność ISTDP jest przedmiotem badań prowadzonych przez niezależne zespoły naukowe w różnych krajach. Obejmują one zarówno pojedyncze badania kliniczne, jak i metaanalizy – opracowania łączące wyniki wielu niezależnych badań, uznawane za jedno z najbardziej wiarygodnych źródeł wiedzy we współczesnej medycynie opartej na faktach.

Co pokazują badania?

Habib Davanloo nie stworzył ISTDP dlatego, że chciał zaproponować kolejny nurt psychoterapii. Interesowało go znacznie bardziej podstawowe pytanie: dlaczego u jednych pacjentów dochodzi do trwałej zmiany, a u innych poprawa okazuje się jedynie chwilowa?

Dostępne badania wskazują, że ISTDP jest jedną z najlepiej przebadanych metod psychoterapii psychodynamicznej. Jej skuteczność oceniano u osób zmagających się między innymi z depresją, zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami osobowości, przewlekłymi trudnościami interpersonalnymi oraz wybranymi zaburzeniami psychosomatycznymi.

Jednym z najważniejszych opracowań jest metaanaliza opublikowana przez Allana Abbassa i współpracowników w 2014 roku. Objęła ona 21 badań klinicznych prowadzonych z udziałem ponad tysiąca pacjentów. Autorzy wykazali, że ISTDP wiąże się z istotną poprawą w zakresie depresji, zaburzeń lękowych, problemów interpersonalnych oraz objawów somatycznych związanych z czynnikami psychicznymi. Co szczególnie ważne, u wielu pacjentów poprawa utrzymywała się również po zakończeniu terapii, a w części badań była jeszcze większa podczas obserwacji kontrolnych niż bezpośrednio po zakończeniu leczenia.

Wyniki te są zgodne z wcześniejszymi badaniami nad krótkoterminową psychoterapią psychodynamiczną. Metaanaliza Franza Leichsenringa i współpracowników wykazała, że zmiany osiągane podczas terapii dotyczą nie tylko zmniejszenia objawów, ale również poprawy funkcjonowania interpersonalnego, jakości życia i ogólnego funkcjonowania psychicznego. W kolejnych latach badania prowadzone między innymi przez Joela Towna potwierdziły skuteczność ISTDP w różnych grupach pacjentów i poszerzyły wiedzę na temat mechanizmów odpowiedzialnych za trwałość efektów terapii.

Wyniki badań sugerują również, że zmiana osiągana w psychoterapii psychodynamicznej często nie kończy się wraz z ostatnią sesją. U części pacjentów poprawa utrzymuje się, a nawet pogłębia w kolejnych miesiącach po zakończeniu terapii. Jednym z wyjaśnień tego zjawiska jest stopniowe utrwalanie nowych sposobów rozumienia siebie, regulowania emocji i budowania relacji z innymi ludźmi.

Co wynika z dotychczasowych badań?

Dotychczasowe badania pozwalają sformułować kilka wniosków.

Po pierwsze, ISTDP należy do najlepiej przebadanych metod wywodzących się z nurtu psychodynamicznego. Jej skuteczność oceniano w badaniach prowadzonych z udziałem osób zmagających się między innymi z depresją, zaburzeniami lękowymi, zaburzeniami osobowości, przewlekłymi trudnościami interpersonalnymi oraz wybranymi zaburzeniami psychosomatycznymi.

Po drugie, poprawa obserwowana podczas terapii nie ogranicza się wyłącznie do zmniejszenia nasilenia objawów. W wielu badaniach pacjenci opisywali również lepsze funkcjonowanie w relacjach, większą zdolność do rozpoznawania i regulowania emocji oraz poprawę ogólnej jakości życia.

Po trzecie, efekty terapii często utrzymują się po jej zakończeniu. W części badań obserwowano, że poprawa była równie duża lub nawet większa podczas badań kontrolnych prowadzonych kilka lub kilkanaście miesięcy po zakończeniu leczenia. Jest to jedna z charakterystycznych cech dobrze prowadzonej psychoterapii psychodynamicznej – zmiana nie zawsze kończy się wraz z ostatnią sesją.

Po czwarte, badania sugerują, że ISTDP może przynosić korzyści również osobom, które wcześniej korzystały z innych form leczenia, ale nie uzyskały satysfakcjonującej poprawy. Nie oznacza to oczywiście, że metoda będzie skuteczna dla każdego, jednak wyniki badań wskazują, że dla części pacjentów może stanowić wartościową alternatywę.

Co warto mieć na uwadze?

Badania naukowe są jednym z najważniejszych źródeł wiedzy o skuteczności psychoterapii, ale mają również swoje ograniczenia.

Opisują wyniki uzyskiwane w dużych grupach pacjentów. Nie pozwalają przewidzieć z całkowitą pewnością, jak będzie przebiegała terapia konkretnej osoby. Na jej efekty wpływa wiele czynników: rodzaj trudności, motywacja do pracy, doświadczenie terapeuty, jakość relacji terapeutycznej oraz indywidualna historia życia.